Αρχική » ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ » Νερό » Γενικές Πληροφορίες

Γενικές Πληροφορίες

 

 

απόσπασμα από το βιβλίο

Οι Δρόμοι και ο Πολιτισμός του Νερού στο Μεραμπέλλο, 2007

Νεάπολη Κρήτης – Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νεάπολης Κρήτης

Κείμενα - Επιμέλεια Έκδοσης: Μαμάκης Γεώργιος, Δρακωνάκη Χρυσούλα, Πλουσάκη Κρυστάλλω, Δαρβιώτη Αντωνία, Βασιλάκη Ασπασία


Το Νερό στο Μεραμπέλλο

Στην επαρχία Μεραμπέλλου, ιδιαίτερα, όπου δεν υπάρχουν πολλές αείροες πηγές («η μεν πηγή ύδατι λιαρώ ρέει» Όμηρος, Οδ. Χ. 149), το νερό ήταν ανέκαθεν ζωτικής σημασίας λόγω της λειψυδρίας που χαρακτηρίζει την περιοχή. Στέρνα στον οικισμό Καρύδι Πρόκειται για μια επαρχία στην οποία η προσπάθεια των κατοίκων να συλλέξουν, να αποθηκεύσουν με ασφάλεια επαρκείς για τις ανάγκες τους ποσότητες πόσιμου ύδατος και να τις χρησιμοποιήσουν σωστά και με μέτρο ήταν από παλιά έντονη και αγωνιώδης.  Η προσπάθεια αυτή αποτυπώνεται σε πολλά τεχνικά έργα και Στέρνα στην νοτιοανατολική μεριά της μονής Αρετίου κατασκευές  όλων  των  χρονικών περιόδων που σχετίζονται άμεσα με το νερό όπως νερόμυλοι, ανεμόμυλοι, γέφυρες, δεξαμενές, κρήνες, πέτρινες γούρνες κ.λ.π. Οι κατασκευές αυτές, εκτός από το ότι είναι σημαντικά τεχνικά έργα, αποτελούν και σημεία αναφοράς στην ιστορική και την πολιτισμική μνήμη αποτυπώνοντας τους δρόμους και τον πολιτισμό του νερού σ’ αυτόν τον δύσκολο από υδρολογική άποψη τόπο.


Ο Υδρολογικός Κύκλος

Ο κύκλος του νερού στην περιοχή ξεκινά με την δημιουργία των νεφών («το περί την γην υγρόν υπό των ακτίνων και υπό άλλης της άνωθεν θερμότητος ατμιδούμενον φέρεται άνω», Αριστοτ. Μετεωρ. 385 Δ9) Στέρνα ανατολικά της μονής των Ξερών Ξύλων την συμπύκνωσή τους και την ατμοσφαιρική κατακρήμνιση του νερού με τη μορφή βροχής («ήπια μεν γαρ ούσα η του νέφους θλίψις μαλακάς ψεκάδας διασπείρει, σφοδρά δε ανδροτέρας και τούτο καλούμεν υετόν», Αριστοτ. Περί κόσμου, 394 α 30-32/Δ8), καταιγίδας («καταιγίς έστι πνεύμα άνωθεν τύπτον εξαίφνης», Αριστοτ. Περί Κόσμου, 395 α6) και πολύ σπάνια χιονιού («όταν γαρ παγή το νέφος», Αριστοτ. Μετεωρ. Α 347 β24).

Το νερό, πέφτοντας στο έδαφος κινείται καθοδικά μέσα στα κατακερματισμένα ασβεστολιθικά πετρώματα και χάνεται. Σε μερικές περιπτώσεις, όπως συμβαίνει στον Αλμυρό του Αγίου Νικολάου, το νερό αυτό εμφανίζεται με τη μορφή ενός εκτεταμένου παραθαλάσσιου συστήματος αβαθών υδάτων που ρέουν από υφάλμυρες ελοκρηνείς πηγές. Σπάνιο για το Μεραμπέλλο χιονισμένο τοπίο στις Κουρούνες Το σύστημα αυτό απαρτίζεται από αλμυρόβαλτους, καλαμιώνες και αμοθίνες σχηματίζοντας έναν από τους σημαντικότερους υδροβιότοπους της Κρήτης.

Εκτός από αυτό το νερό που χάνεται στην θάλασσα, αξιόλογοι υδροφορείς σχηματίζονται μόνο στην περιοχή των Λακωνίων του Δρασίου και του Σισίου οι οποίοι τροφοδοτούνται από τον ορεινό όγκο των λασιθιώτικων βουνών.

Στην υπόλοιπη επαρχία, το νερό συσσωρεύεται επιφανειακά σε μερικά μόνο σημεία σχηματίζοντας εποχικά τέλματα («τέλματα, τα πηλώδη και τελευταία του ύδατος» Ησύχ.) όπως στην Φουρνή, στις Κουρούνες, στον Καλό Λάκκο Συγκέντρωση όμβριων υδάτων στις Δωριές και στα Λακώνια όπου «τα εκ των βροχών και χιόνων ύδατα, ουδεμίαν ευρίσκοντα διέξοδον  μένουσιν εν αυτώ και λιμνάζοντα, αφ’ ενός μεν παρακωλύουσι την καλλιέργειαν εκτεταμένων και ευφορωτάτων γαιών αφ’ ετέρου δε καθιστώσι την χώραν βαλτώδη και νοσηράν».  Απορροές υπόγειας μορφής υποσκάπτοντας το υπέδαφος δημιούργησαν σπηλαιώσεις όπως στην περίπτωση του ιστορικού σπηλαίου της Μιλάτου, του Αζιγανόσπηλου στον Αδριανό κ.λ.π.

Επιφανειακές απορροές, περιοδικής ροής σήμερα, σχηματίζονται κυρίως στις παρυφές των Λασιθιώτικων βουνών δημιουργώντας μικρούς χειμάρους όπως ο Ξεροπόταμος ο οποίος «τον χειμώνα ρέει λίαν ορμητικός και καθίσταται μάλιστα αδιάβατος κατά τας ημέρας των βροχών», ρυάκια όπως εκείνο της Χελιδονούς το οποίο «τον χειμώνα ρέει ορμητικότατον, το θέρος όμως ολίγον μόνον ύδωρ διατηρεί, ώστε δεν κατέρχεται μέχρι της παραλίας, κινεί δε υδρομύλους τινάς», και εντυπωσιακά φαράγγια όπως αυτά της Κριτσάς, του Αδριανού και του Αγίου Γεωργίου στο Σελινάρι.