Αρχική » ΜΟΝΗ ΑΡΕΤΙΟΥ - ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ

ΜΟΝΗ ΑΡΕΤΙΟΥ - ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ

Javascript is required to view this map.

Πληροφορίες

Ονομασία: ΜΟΝΗ ΑΡΕΤΙΟΥ - ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ
Αγγλική ονομασία: MONASTERY OF ARETI - AGIA TRIDA
Εγγύτερος Οικισμός: Καρύδι
Νομός: Ν.ΛΑΣΙΘΙΟΥ
Δήμος: ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΠΟΛΗΣ
Επαρχία: Μιραμβέλλου

Τουριστικές υποδομές

Πρόσβαση

Σήμανση καθ'οδόν: Ναι
WC: Ναι
Xώρος στάθμευσης: Ναι
Eκθετήριο-πωλητήριο: Όχι
Xώρος αναψυχής: Ναι
Υποδομές ΑΜΕΑ: Όχι
Μέρες & Ώρες λειτουργίας:
Τηλέφωνο Επικοινωνίας: 2841032120
Εισιτήριο: Όχι
Σήμανση: Ναι
Όχημα: Ναι
Περπάτημα: Όχι
Πλωτό Μέσο: Όχι
Άλλο:
Ημερομηνία: 2003-12-10

Χρονική Φάση Χρήσης

Χρονολόγηση Κύριο Τοπωνύμιο Δευτερεύουσες Ονομασίες Τεκμηρίωση Χρονολόγησης Κατηγορία Τεκμηρίωση Κατηγορίας
Ενετική 
 
 
Βέβαιη 
Ναός 
Βέβαιη 
Ενετική 
 
 
Βέβαιη 
Μοναστήρι 
Βέβαιη 
ΟΘωμανική 
 
 
Βέβαιη 
Ναός 
Βέβαιη 
ΟΘωμανική 
 
 
Βέβαιη 
Μοναστήρι 
Βέβαιη 
Νεώτεροι Χρόνοι 
 
 
Βέβαιη 
Ναός 
Βέβαιη 
Νεώτεροι Χρόνοι 
 
 
Βέβαιη 
Μοναστήρι 
Βέβαιη 

Περιγραφή

Το μοναστήρι της Αγίας Τριάδος βρίσκεται στο Αρέτι, βόρεια από τον οικισμό Καρύδι της περιφέρειας της Φουρνής, σε υψόμετρο 530 μ., με κλίση 11 μοιρών και ανατολικό προσανατολισμό. Η θέση έχει οπτική επαφή μόνο με τη σκοπιά της Βενετοκρατίας Άσπρα Σπήλια και τη θάλασσα στα βόρεια της επαρχίας.Έξω από το μοναστήρι σώζονται δύο καλντερίμια, το ένα καταλήγει στην κοντινή και εξίσου ισχυρή μονή της Καρδαμούτσας, ενώ το άλλο αποτελεί το τελευταίο τμήμα του δρόμου που συνέδεε το Αρέτι με το Καρύδι και τα άλλα χωριά. Η γη γύρω από τη μονή είναι χωρισμένη σε πεζούλες και άλλοτε καλλιεργούνταν εντατικά. Σήμερα, τριγύρω υπάρχουν κήποι και μεγάλα κυπαρίσσια? το έδαφος είναι πετρώδες.Το μοναστήρι έχει αναστηλωθεί από τη 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και σήμερα λειτουργεί και κατοικείται. Η είσοδος στη μονή γίνεται μέσω στοάς, δίπλα στο χώρο του ληνού (πατητήρι). Αυτή οδηγεί μπροστά στις μεγάλες θολωτές αποθήκες, το βορδωνάρειο (στάβλος) και την πύλη της εσωτερικής αυλής. Στον κυρίως περίβολο εσωκλείονται υδατοδεξαμενές και τα περισσότερα οικήματα του μοναστηριακού συγκροτήματος. Στις διώροφες πτέρυγες, που ανοίγονται γύρω του, βρίσκονται τα κελιά, το μαγειρείο, το μαγκιπείο (αρτοποιείο), η τράπεζα, οι αποθήκες, το σιδηρουργείο και άλλες εγκαταστάσεις. Δύο βοηθητικές πυλίδες ανοίγονται στη δυτική και βόρεια πλευρά του περιβόλου. Εκτός του κλειστού περιβόλου βρίσκονται δύο μεγάλες ανοιχτές δεξαμενές με κλίμακα στο εσωτερικό τους, το ελαιοτριβείο και το τυροκομείο. Πρόκειται για μεγάλο μοναστήρι, που σχεδόν από την αρχή της λειτουργίας του είχε δύναμη τριάντα μοναχών. Η αρχιτεκτονική του προσαρμόστηκε στο κεκλιμένο προς τα ανατολικά έδαφος, ενώ η τοιχοδομία φέρει κυρίως βορινά εξωτερικά ανοίγματα. Το περιτοίχισμα γύρω από το συγκρότημα δίνει φρουριακό χαρακτήρα στη μονή, ενώ το καθολικό κυριαρχεί στο κέντρο των εγκαταστάσεων. Η πρώτη φάση κατασκευής του μοναστηριού τοποθετείται στο διάστημα 1580 – 1596. Το καθολικό, ναός αφιερωμένος στην Αγία Τριάδα, βρίσκεται στο κέντρο του περιβόλου, είναι μονόχωρος καμαροσκέπαστος, με οξυκόρυφη καμάρα και έχει μνημειακές διαστάσεις. Έχει δυτική είσοδο με οξυκόρυφο ανακουφιστικό τόξο διπλής καμπυλότητας, που απολήγει σε σπείρες στις κάτω άκρες και στέφεται με ανθέμιο. Στο δυτικό άκρο της στέγης του καθολικού ορθώνεται κωδωνοστάσιο κατασκευασμένο από πελεκητή πέτρα, η καμπάνα του οποίου φέρει επιγραφή με τη χρονολογία 1618. Με βάση τα μορφολογικά του χαρακτηριστικά ο ναός θα μπορούσε να χρονολογηθεί στα τέλη του 16ου ή τις αρχές του 17ου αιώνα? οικοδομήθηκε δηλαδή συγχρόνως ή λίγο μετά την ίδρυση του μοναστηριού. Στον περίβολο βρίσκεται και δεύτερος ναός της Βενετοκρατίας, με ταφικό χαρακτήρα. Πρόκειται για τον Άγιο Λάζαρο, που είναι μονόχωρος καμαροσκέπαστος και έχει δυτική είσοδο με διακοσμημένο οξυκόρυφο ανακουφιστικό τόξο διπλής καμπυλότητας. Πρόσφατα εγκαινιάστηκε μέσα σε ένα πολύ μικρό δωμάτιο της μονής ο ναΐσκος του Οσίου Μακαρίου του Αιγυπτίου. Η μονή αναφέρεται στις γραπτές πηγές από το 16ο και 17ο αιώνα έως σήμερα. Η ίδρυσή της από τον ευγενή Μάρκο Παπαδόπουλο από το Επάνω χωριό της Φουρνής τοποθετείται ανάμεσα στα έτη 1580 και 1596. Ο κτίτορας, όπως φαίνεται από τη διαθήκη που συνέταξε το 1603, είχε δωρίσει αγρούς σαράντα μουζουριών για την ανέγερσή της και για τη συντήρηση δώδεκα μοναχών και είχε επιλέξει ως ηγούμενο τον πνευματικό του. Στη διαθήκη του όρισε κάθε νέο ηγούμενο να τόν εκλέγουν οι καλόγεροι με τη συγκατάθεση των διαδόχων του και να μη μπαίνει γυναικείο πρόσωπο στο μοναστήρι. Ο ανιψιός του και κληρονόμος του, συνονόματος Μάρκος Παπαδόπουλος, αύξησε σύντομα την περιουσία του Αρετίου, που είχε πλέον είκοσι επτά μοναχούς. Από το έτος 1596 μέχρι και το 1866 οι γραπτές αναφορές που αφορούν στη μονή Αρετίου είναι πολυπληθείς. Αφορούν σε συναλλαγές με άλλα μοναστήρια, αφιερώσεις, αγοραπωλησίες και ενοικιάσεις χωραφιών, δάνεια, κληρονομικές διευθετήσεις, συμμετοχή σε διαιτησίες της μονής και των μοναχών της. Εκτός από τον πρώτο και δεύτερο ηγούμενο της Αρετίου, Ιωσήφ Τζε και Γερμανό Συναδηνό, στα χρόνια της Βενετοκρατίας γνωστοί από τα συμβόλαια είναι ο κελλάρης της μονής Γεράσιμος Σκλήτζας που αναφέρεται τα έτη 1621 και 1639, ο δάσκαλος μοναχός Κοσμάς Βαρτζάγγης που εμφανίζεται ως αγιογράφος το 1614 και το 1623 και άλλοι καλόγεροι, όπως ο Ιωαννίκιος Χασάνης, ο Μακάριος Στρουμπούλης και ο Διακομής Πεδιώτης από το Αμπραμοχώρι. Στην απογραφή του 1635 δηλώνονται μεγάλες εκτάσεις, τεράστια εισοδήματα και τέσσερα μοναστήρια ανήκοντα στο Αρέτι. Είναι γνωστό ότι συνολικά επτά μοναστήρια πέρασαν τα χρόνια της Βενετοκρατίας στη δικαιοδοσία της μονής, ο Αρχάγγελος στο Λούμα, ο Άγιος Αντώνιος και ο Προφήτης Ηλίας στο Καρύδι, ο Άγιος Αντώνιος στο Σύρμεσο, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος στο Σκουρά, η Κυραπολίτισσα στον κάμπο της Φουρνής και η Αγία Φωτεινή στις Καρές. Την Οθωμανική περίοδο η μονή Αρετίου ακμάζει και κατά καιρούς αποτελεί έδρα της επισκοπής Πέτρας. Μετά την επανάσταση του 1821 οι Τούρκοι λεηλάτησαν και πυρπόλησαν το μοναστήρι, καταστρέφοντας έτσι κειμήλια, έπιπλα και τη βιβλιοθήκη που περιείχε έγγραφα και βιβλία από τα χρόνια της Βενετοκρατίας. Η μονή ανακαινίστηκε το 1844 και λειτούργησε κανονικά με μικρό αριθμό μοναχών, ενώ το 1991 άρχισε η προσπάθεια αναστήλωσής της.

Βιβλιογραφία

1. ΠΑΡΛΑΜΑΣ Μ., Το ημερολόγιο του Κωνσταντίνου Κοζύρη από την Κριτσά, 11, Ηράκλειο, 1988, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, 106 – 212 ,167 και 197
2. ΣΠΑΝΑΚΗΣ Σ. (μετ.), Βενετικά Μνημεία της Κρήτης (εκκλησίες), 8, Κρήτη, 1993, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, ,371
3. ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ Μ., Συμβολή στην ιστορία της περιοχής Φουρνής Λασιθίου των Ι. Μονών Αρετίου και Καρδαμούτζας κατά τη Βενετοκρατία – Τουρκοκρατία, 8, Φουρνή, 1994, , ,358 κ.ε.
4. ΚΑΤΗΦΟΡΗ Μ., Χαρτογραφική Μελέτη του Μεραμπέλλου στα χρόνια της Βενετοκρατίας. Τα μοναστήρια στη χρήση και οργάνωση του χώρου. Εφαρμογή στα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών, 7, Κρήτη, 2005, , ,61
5. ΨΙΛΑΚΗΣ Ν., Μοναστήρια και Ερημητήρια της Κρήτης, 8, Ηράκλειο, 1994, ,
6. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ Μ., Οικισμοί της επαρχίας Μεραμπέλλου Κρήτης, Απογραφόμενοι από το 1577 μέχρι και το 1991, 8, Νεάπολη, 1997, ,
7. ΛΟΓΑΡΙΑΣΤΑΚΗΣ Κ., Η Μονή Αρετίου, 10, , Ιανουάριος 1940, , 870 - 872
8. ΛΟΓΑΡΙΑΣΤΑΚΗΣ Κ., Η Μονή Αρετίου, 10, , Μάρτιος 1940, , 921 - 922
9. ΛΟΓΑΡΙΑΣΤΑΚΗΣ Κ., Η Μονή Αρετίου, 10, , Φεβρουάριος 1940, , 895 - 896
10. ΛΟΓΑΡΙΑΣΤΑΚΗΣ Κ., Η Μονή Αρετίου, 10, , Νοέμβριος - Δεκέμβριος 1939, , 845 - 848
11. ΛΟΓΑΡΙΑΣΤΑΚΗΣ Κ., Η Μονή Αρετίου, 10, , Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 1939, , 787 - 790
12. ΖΕΡΒΟΓΙΑΝΝΗΣ Ν., Κρητικά Συμβόλαια Ενετοκρατίας της Μονής Αρετίου Μεραμπέλλου, 10, , 1984, ,
13. ΖΕΡΒΟΓΙΑΝΝΗΣ Ν., Κρητικά Συμβόλαια Ενετοκρατίας της Μονής Αρετίου Μεραμπέλλου, 10, , 1983, ,
14. ΖΕΡΒΟΓΙΑΝΝΗΣ Ν., Κρητικά Συμβόλαια Ενετοκρατίας της Μονής Αρετίου Μεραμπέλλου, 10, , 1983, ,
15. ΖΕΡΒΟΓΙΑΝΝΗΣ Ν., Κρητικά Συμβόλαια Ενετοκρατίας της Μονής Αρετίου Μεραμπέλλου, 10, , 1982, ,
16. ΖΕΡΒΟΓΙΑΝΝΗΣ Ν., Κρητικά Συμβόλαια Ενετοκρατίας της Μονής Αρετίου Μεραμπέλλου, 10, , 1981, ,
17. ΖΕΡΒΟΓΙΑΝΝΗΣ Ν., Κρητικά Συμβόλαια Ενετοκρατίας της Μονής Αρετίου Μεραμπέλλου, 10, , 1980, ,
18. , Περιοδικό, , , , ,
19. ΧΡΟΝΑΚΗ Δ., Μοναστήρια της περιοχής Επάνω Μεραμπέλλου κατά τη Βενετοκρατία, 10, , 1997, , 231 – 273
20. ΖΕΡΒΟΓΙΑΝΝΗΣ Ν., Κρητικά Συμβόλαια Ενετοκρατίας της Μονής Αρετίου Μεραμπέλλου, 10, , 1982, ,

Φωτογραφίες