Αρχική » ΛΑΤΩ

ΛΑΤΩ

Javascript is required to view this map.

Πληροφορίες

Ονομασία: ΛΑΤΩ
Αγγλική ονομασία: LATO
Εγγύτερος Οικισμός: Κριτσά
Νομός: Ν.ΛΑΣΙΘΙΟΥ
Δήμος: ΔΗΜΟΣ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ
Επαρχία: Μιραμβέλλου

Τουριστικές υποδομές

Πρόσβαση

Σήμανση καθ'οδόν: Ναι
WC: Ναι
Xώρος στάθμευσης: Ναι
Eκθετήριο-πωλητήριο: Ναι
Xώρος αναψυχής: Ναι
Υποδομές ΑΜΕΑ: Όχι
Μέρες & Ώρες λειτουργίας: 8:30-15:00, εκτός Δευτέρας
Τηλέφωνο Επικοινωνίας: 2841024943
Εισιτήριο: Ναι
Σήμανση: Ναι
Όχημα: Ναι
Περπάτημα: Ναι
Πλωτό Μέσο: Όχι
Άλλο:
Ημερομηνία:

Χρονική Φάση Χρήσης

Χρονολόγηση Κύριο Τοπωνύμιο Δευτερεύουσες Ονομασίες Τεκμηρίωση Χρονολόγησης Κατηγορία Τεκμηρίωση Κατηγορίας
Σκοτεινοί Χρόνοι/Πρωτογεωμετρική 
Λατώ Ετέρα 
Λατώ 
Βέβαιη 
Εγκατάσταση/Χωριό 
Βέβαιη 
Γεωμετρική 
Λατώ Ετέρα 
Λατώ 
Βέβαιη 
Εγκατάσταση/Χωριό 
Βέβαιη 
Αρχαϊκή 
Λατώ Ετέρα 
Λατώ 
Βέβαιη 
Εγκατάσταση/Χωριό 
Βέβαιη 
Ελληνιστική 
Λατώ Ετέρα 
Λατώ 
Βέβαιη 
Εγκατάσταση/Χωριό 
Βέβαιη 

Περιγραφή

Η Λατώ, χαρακτηριστικό παράδειγμα πρώιμης πόλης ιστορικών χρόνων στη Κρήτη, ιδρύθηκε τον 8ο αιώνα π.Χ. στη θέση Γουλάς, κοντά στη Κριτσά Μεραμπέλλου, ανάμεσα σε δύο υψώματα, που αποτελούσαν φυσικές ακροπόλεις, που είχαν τον πρόσθετο προνόμιο της τεχνητής οχύρωσης. Την πόλη ανέσκαψαν το 1903 μέχρι 1976 Γάλλοι αρχαιολόγοι.
Η αρχαία πόλη, που πήρε το όνομά της από τη Λητώ, την μητέρα του Απόλλωνος και της Αρτέμιδος, ήταν το αστικό κέντρο της πόλης-κράτους των Λατίων. Η έρευνα έχει αποδείξει ότι στην ευρύτερη περιοχή υπήρχε κατοίκηση ήδη από τη μινωική περίοδο. Οργανωμένος οικισμός διαμορφώθηκε μάλλον από τον 7ο π.Χ. αιώνα, αν και τα ότι τα ορατά σήμερα οικοδομικά λείψανα ανήκουν στον 4ο και 3ο π.Χ. αιώνα. Η ζωή της πόλης πάντως φαίνεται πως συνεχίστηκε για μερικούς αιώνες ακόμα.
Σήμερα η Λατώ θεωρείται η καλύτερα διατηρημένη πόλη της κλασικής - ελληνιστικής περιόδου στην Κρήτη και μια από τις πληρέστερα σωζόμενες στην Ελλάδα. Ήταν πόλη χτισμένη σε φυσικά οχυρή και στρατηγική θέση. Ήταν οχυρωμένη, διέθετε αγορά, πρυτανείο όπου συσκέπτονταν οι άρχοντες, ναούς, μαγαζιά, εργαστήρια, δεξαμενές. Οι κατοικίες ήταν κτισμένες σε άνδηρα. Ο σημαντικότερος ναός διασώζει ακόμη τη βάση του αγάλματος της θεότητας και ένα υπαίθριο θέατρο λαξευμένο στο βράχο. Γύρω από το άστυ υπήρχαν νεκροταφεία, μικρά φρούρια για τον έλεγχο της επικράτειας, ιερά, μικρές κώμες και εγκαταστάσεις εξαρτημένων καλλιεργητών ή βοσκών.
Ενδιαφέρον προκαλεί το πολιτικό κέντρο της πόλης, η Αγορά, που αποτελεί και το πρώτο ολοκληρωμένο παράδειγμα σε όλο τον Ελληνικό κόσμο. Η Αγορά είναι μία τετράπλευρη πλατεία, στο κέντρο της οποίας υπάρχει ένα μικρό μονόχωρο υπαίθριο ιερό και μία βαθειά δεξαμενή. Στα βόρεια της πλατείας υπάρχει μία πλατιά σειρά από 8 σκαλοπάτια (κερκίδες) που διαιρείται σε τρία τμήματα από τις στενές σκάλες με χαμηλότερα σκαλοπάτια για ευκολότερη ανάβαση. Τα πλατιά σκαλοπάτια θυμίζουν έντονα τους μινωικούς θεατρικούς χώρους αλλά και τα 'κοίλα' των υστερότερων θεάτρων, και χρονολογούνται γύρω στα 700 π.Χ. Δυτικά αποκαλύφθηκαν δύο μικρά δωμάτια ενώ στα άκρα τους υπήρχαν δύο πυργόσχημα κτίσματα.
Τα σκαλοπάτια της Αγοράς οδηγούσαν στο Πρυτανείο, που το αποτελούσαν ένα μεγαλύτερο ανατολικό δωμάτιο τετράγωνο με εσχάρα στο κέντρο και θρανίο (πεζούλι) γύρω στους τοίχους και ένα μικρότερο δυτικό δωμάτιο, ορθογώνιο, με βωμό στο κέντρο και πεζούλια και πάγκους γύρω, για τις συνεστιάσεις των γερόντων και των επισήμων ξένων. Το μεγάλο δωμάτιο προοριζόταν ίσως για τις συνεδριάσεις. Τα δύο μικρά δωμάτια χρησίμευαν ως αρχείο της πόλης, αφού σε αυτά βρέθηκαν επιγραφές που μνημονεύουν συμφωνίες της Λατούς με άλλες πόλεις. Από τα νοτιοδυτικά, η Αγορά ορίζεται από μία εξέδρα λαξευτή στο σκληρό ασβεστόλιθο, με δύο βαθμίδες στις πλευρές ενώ στα δυτικά υπήρχε μία ανοιχτή προς το κέντρο της Αγοράς Στοά δωρικού ρυθμού. Τα δύο αυτά κτίσματα ίσως ανήκουν στην ελληνιστική περίοδο. Από τη νοτιανατολική πλευρά της πλατείας υπάρχει ισχυρός αναλημματικός τοίχος.
Σημαντικό δημόσιο κτίριο της πόλης αποτελεί και το τέμενος του ναού, που βρίσκεται νοτιοανατολικά της Αγοράς. Ένας ισχυρός αναλημματικός τοίχος δημιουργεί το πλατύ άνδηρο, πάνω στο οποίο ιδρύθηκε ο δίχωρος ναός που αποτελείται από απλό πρόναο και σηκό χωρίς κολόνες, καθώς και ένας κτιστός υπαίθριος ορθογώνιος βωμός. Κάτω από το άνδηρο του ιερού υπάρχει μία εξέδρα και ένας θεατρικός χώρος.
Βόρεια από το Πρυτανείο, σε ψηλότερο άνδηρο αποκαλύφθηκε ένας άλλος δίχωρος ναός με σηκό που έχει στο κέντρο του εσχάρα και οπισθόδομο με τις εισόδους στις στενές πλευρές. Σε ένα άλλο, ακόμη ψηλότερο, άνδηρο έχει ανασκαφεί ένα μεγάλο σπίτι της πόλης με έξι δωμάτια, που τα δύο μεγαλύτερα έχουν εσχάρα στο κέντρο. Ενδιαφέρον προκαλεί και η θεωρούμενη εμπορική-βιοτεχνική γειτονιά η οποία αναπτύσσεται δυτικά και πιο χαμηλά από την Αγορά.
Από το επίνειο της Λατούς Ετέρας, τη Λατω Καμάρα, που βρισκόταν στη θέση της σημερινής πόλη του Αγίου Νικολάου, λίγα οικιστικά λείψανα είναι γνωστά.

Βιβλιογραφία

1. ΞΙΦΑΡΑΣ Ν., Η κατάληψη του χώρου στην Πρωτογεωμετρική και Γεωμετρική Κρήτη, , Ρέθυμνο, 1998, , ,44
2. PATON J.M., Archaeological news 1903. CRETE, GOULAS, 5, , 1903, , 375
3. DUCREY P., HADJIMICHALI V., PICARD O., Περιοδικό, 5, , 1970, , 463
4. DUCREY P., PICARD O., Les edifices civiques de Lato, 5, , 1980, , 105-111
5. WATROUS L. V., Ancient settlement in the plain of Lasithi, , , 1981, , 638-642
6. FOWLER H.N., Archaeological news 1904. LATO (GOULAS), 5, , 1905, , 110-1
7. BATES W.N., Archaeological News. Crete-Lato-New Inscriptions, 5, , 1909, , 354
8. BATES W.N., Archaeological News. Crete-Lato, 5, , 1911, , 90
9. ΞΑΝΘΟΥΔΙΔΗΣ, Στέφανος Α., 'Εκ Κρήτης', 5, , 1908, , 199-244
10. ΦΑΡΑΚΛΑΣ Ν., Οι επικράτειες του Μιραμπέλου: Μίλατος, 'Αλλυγος, Αρσινόη (ΜΑΛΛΑ), Δρήρος, 'Ιστρος, Μινώα 2, Λάρισα 2 στο Οι επικράτειες των αρχαίων πόλεων της Κρήτης, Σειρά: ΡΙΘΥΜΝΑ, , , 1998, , 136-146
11. ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ Α. Σ., Οικιστική και αρχιτεκτονική της Κρήτης στα ιστορικά χρόνια, 5, , 1988-1989, , 110-126
12. ERVIN-CASKEY M., News Letter from Greece. Lato, 5, , 1971, , 312
13. DUCREY P., HADJIMICHALI V., PICARD O., Travaux de l' Ecole Francaise rn 1971, Lato, 5, , 1972, , 962-965
14. DUCREY P., HADJIMICHALI V., PICARD O., Latô, 5, , 1972, , 632-633
15. ΧΑΡΟΥΛΗΣ Ε., Λατώ, 5, , (ΙΓ') 1961, , 197-200
16. ERVIN, M., News Letter from Greece. Lato, 5, , 1968, , 277
17. FAURE P., Νέα ανάγνωσις της επιγραφής της Λατούς, 10, , 1972, , 227-240
18. ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΟΥ ΣΤ., Ανασκαφικές εργασίες, Σητεία, 5, , 1992, , 601-605
19. DUCREY P., HADJIMICHALI V., PICARD O., Recherches a Lato, I ceramique Hellenistique, 5, , 1976, , 253-267
20. ERVIN, M., News Letter from Greece. Lato, 5, , 1969, , 357
21. ERVIN, M., News Letter from Greece. Lato., 5, , 1970, , 281
22. DUCREY P., PICARD O., LATÔ, 5, , 1969, , 426-427
23. DUCREY P., PICARD O., Recherches a Lato, 5, , 1972, , 568-592
24. PICARD O., Lato, 11, Berkeley, 1992, University of California Press, 154 - 159

Φωτογραφίες