Αρχική » ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ » Γεωλογικό υπόβαθρο

Γεωλογικό υπόβαθρο

 

 

απόσπασμα από το βιβλίο

Παραγκαμιάν Καλούστ και Νικολουδάκης Γιάννης,

Φύση και Άνθρωπος στο Δήμο Νεάπολης Λασιθίου, 2007

Δήμος Νεάπολης – Ινστιτούτο Σπηλαιολογικών Ερευνών Ελλάδας

 

Η γεωλογική δομή της περιοχής είναι απλή σε σχέση με άλλες περιοχές της Κρήτης. Υπάρχει  Πλακώδεις ασβεστόλιθοι με ενστρώσεις λευκών πυριτολίθωναπόλυτη σχεδόν κυριαρχία των ανθρακικών πετρωμάτων. Ολόκληρη η περιοχή βόρεια και βορειοανατολικά της Νεάπολης μέχρι τη θάλασσα, αποτελείται από πλακώδεις ασβεστόλιθους. Οι ασβεστόλιθοι αυτοί είναι στρωματοποιημένοι και τα στρώματα (πλάκες) έχουν πάχος συνήθως 10 έως 40 εκατοστά ενώ συχνά ανάμεσά τους υπάρχουν ενστρώσεις πυριτολίθων που επίσης προέρχονται από σκελετικά στοιχεία θαλάσσιων οργανισμών (πρωτόζωα, σπόγγοι, κ.ά). Οι πυριτόλιθοι αυτοί εξορύσσονταν συστηματικά στο παρελθόν (και σε μικρότερο βαθμό σήμερα) σε περιοχές κοντά στην Ελούντα για τη δημιουργία και εμπορία ακονιών.

Στο νότιο τμήμα του Δήμου Νεάπολης, στους πρόποδες δηλαδή των Λασιθιώτικων βουνών, υπάρχουν κυρίως μαζώδεις ασβεστόλιθοι και δολομίτες που ανήκουν στη γεωτεκτονική ενότητα της Τρίπολης και δημιουργήθηκαν πριν από 150 έως 60 εκατομμύρια χρόνια. Εδώ, τα πετρώματα αυτά έχουν πάχος που δεν υπερβαίνει τα 350 μ. Αντίθετα με τους πλακώδεις ασβεστόλιθους, δεν έχουν κρυσταλλική δομή, κατακερματίζονται σχετικά εύκολα και διαβρώνονται εντονότερα από το νερό της βροχής και έτσι το ανάγλυφό τους είναι ανώμαλο και τραχύ.

Ανάμεσα στις δυο ανθρακικές ενότητες παρεμβάλλονται σχιστολιθικά και φυλλιτικά πετρώματα της ενότητας των Φυλλιτών – Χαλαζιτών. Τα πετρώματα αυτά σχηματίστηκαν πριν από 300 έως 200 εκατομμύρια χρόνια και εμφανίζονται επιφανειακά στον κάμπο της Νεάπολης αλλά και νοτιότερα πριν το οροπέδιο του Καθαρού. Επειδή είναι αδιαπέραστα από το νερό, διαβρώνονται πολύ αργά, ομοιόμορφα και επιφανειακά και έτσι το ανάγλυφο τους είναι ομαλό. Τα δύο ανώτερα καλύμματα (Φυλλίτες και Χαλαζίτες – Τρίπολη) έχουν αποσαθρωθεί και εξαφανιστεί πλήρως βόρεια-βορειοανατολικά της Νεάπολης όπου υπάρχουν σχεδόν αποκλειστικά οι πλακώδεις ασβεστόλιθοι. Τρία μικρής έκτασης υπολείμματα ασβεστολίθων της ενότητας Τρίπολης υπάρχουν στις βόρειες ακτές: στη θέση Άγιος Κωνσταντίνος ανατολικά της Παραλίας Μιλάτου και ανατολικά και δυτικά του ακρωτηρίου Δρεπάνι.

Το ομαλό ανάγλυφο της κοιλάδας της ΝεάποληςΣτις βόρειες ακτές της περιοχής υπάρχουν πετρώματα πολύ πιο πρόσφατα που έχουν δημιουργηθεί είτε από τη συγκόλληση των συσσωρευμένων ακανόνιστων θραυσμάτων του ασβεστολιθικού πετρώματος των απότομων πλαγιών (λατυποπαγή), είτε από τη συγκόλληση των συσσωρευμένων αποστρογγυλεμένων πετρών που αποθέτουν οι χείμαρροι στις εκβολές τους (κροκαλοπαγή). Τα πάχη αυτών των πετρωμάτων είναι από λίγα μέτρα ως λίγες δεκάδες μέτρα.

Στην περιοχή έχουν εντοπιστεί και καταγραφεί από το Τμήμα Κρήτης της Ελληνικής σπηλαιολογικής Εταιρείας 43 σπήλαια οπωσδήποτε όμως ο πραγματικός τους αριθμός είναι πολύ μεγαλύτερος. Το σπήλαιο του Αγίου Ανδρέα βόρεια της Φινοκαλιάς είναι ένας από τους ομορφότερους σπηλαιώδεις ναούς της Κρήτης.